Mutfaklarda sıklıkla tercih edilen yapışmaz teflon pişirme kaplarının yıpranması ve yüksek sıcaklığa maruz kalması durumunda havaya toksik gazlar yayabildiğini belirten İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı Doç. Dr. Müge Ensari Özay, çizilmiş ürünlerin kanserojen riskler barındırdığını vurgulayarak mutfak araçlarının doğru ve güvenli kullanımı konusunda uyarılarda bulundu.
Teflon Ürünlerin Geçmişi ve Yasal Süreçler
Yapışmaz kaplamaların üretim süreçlerinde geçmişte yer alan kimyasallara yönelik yürütülen hukuki süreçlere değinen Doç. Dr. Müge Ensari Özay, şu değerlendirmelerde bulundu:
“Teflon tavalar ile ilgili toplum sağlığına verdiği zararlardan ötürü açılmış davalar var. Bu davalardan birinde 2005 yılında ABD Çevre Koruma Dairesi, teflon yapımının önemli bir bileşeni olan C8 olarak bilinen maddenin sağlık tehlikelerini onlarca yıldır örtbas ettiği için ilgili firmaya para cezası verdi. Teflon yapımında kullanılan PFOA (Perfloroalkil asit) olarak da bilinen C8 maddesinin kansere neden olduğu biliniyor. 2006 yılında EPA, PFOA’nın olası insan kanserojen sınıflandırmasında olduğunu doğruladı. Kanserin yanı sıra kadınlarda düşük riskini de artırdığını da söylemek mümkün.”
Yeni Nesil Kimyasallar ve Devam Eden İncelemeler
PFOA maddesinin zaman içinde formülasyonlardan çıkarıldığını ancak yerine farklı kimyasal bileşenlerin getirildiğini aktaran Doç. Dr. Özay, üretim standartlarına dair şu bilgileri paylaştı:
“Ancak günümüzde artık PFOA teflon üretiminde kullanılmıyor. Teflon ürünlerinden PFOA çıkarılmış olsa da başka kimyasal bileşenler, yani PFAS (per- ve polifloroaklil maddeler) kullanılıyor. Teflon ürünlerde bulunan bu bileşenler sağlık açısından risk oluşturabilirler. Bu bileşenlerin doğasını ve insan vücudunu nasıl etkilediklerini daha iyi anlamak için araştırmalar devam ediyor.”
Yüksek Isıda Toksik Duman Tehlikesi
Pişirme kaplarının aşırı derecede ısıtılmasının kimyasal salınıma yol açabileceğini ifade eden Doç. Dr. Ensari Özay, maruziyet sonrasında gelişebilecek tabloyu şöyle açıkladı:
“Bilimsel çalışmalarda teflonun aşırı ısınmasıyla ilgili riskler de incelendi. 260°C’nin üzerindeki sıcaklıklarda yapışmaz pişirme kaplarındaki teflon kaplamalar parçalanmaya başlayarak havaya toksik kimyasallar salar. Bu dumanların solunması polimer dumanı ateşi olarak bilinen geçici semptomlara yol açabilir. Titreme, ateş, baş ağrısı ve vücut ağrıları gibi geçici grip benzeri semptomlar oluşturur. Başlangıç, maruziyetten 4-10 saat sonra ortaya çıkar ve durum genellikle 12-48 saat içinde düzelir. Bazı vaka çalışmaları, aşırı ısınmış teflona maruz kalmanın akciğer hasarı gibi yan etkileri olduğunu da bildiriyor.”
Mutfakta Güvenli Kullanım İçin Öneriler
Teflon ekipmanların kullanımında dikkat edilmesi gereken kuralları sıralayan Doç. Dr. Müge Ensari Özay, tavsiyelerini paylaştı:
Özellikle çizilmiş ve yıpranmış tavalar ‘kanserojen maddeler’ oluşturması nedeniyle kullanılmamalı,
Yemek pişirme esnasında çıkan dumanların solunmaması için iyi bir havalandırma tesisatının bulunmasına dikkat edilmeli,
Teflon tencere ve tavaların yüzeyini çizebilecek metal ve sert mutfak eşyaları kullanmaktan kaçınılmalı,
Yemeğin tencere ve tavalardaki metallerle temas halinde olduğu süre en aza indirilmeli,
Teflon kapları kullanmaya başlamadan önce çizilmeyi önlemek için az miktarda yağ kullanılmalı,
Ayrıca bakteri oluşumunu önlemek ve gıda kaynaklı hastalık riskini azaltmak için pişirme kapları her seferinde iyice temizlenmeli
