Colorado Eyalet Üniversitesi araştırmacıları, binaların çatılarına yerleştirilen güneş panellerinin gölgesinde safran yetiştirilmesinin ürün verimini iki kat artırdığını belgeledi. Kentsel mimaride agrivoltaik çatı sistemleri hem temiz enerji üretimini hem de dünyanın en kıymetli baharatının hasadını aynı mekânda mümkün kılarak yüksek ekonomik kazanç vadediyor.
Denver’da yer alan CSU Spur yerleşkesinde gerçekleştirilen testlerde, yüzde 40 oranında ışık geçiren güneş panellerinin altına kurulan tarım alanları incelendi. Elde edilen sonuçlara göre gölgeli çatı bölümlerinde yetişen safran bitkileri, doğrudan güneş alan açık çatılara kıyasla iki kat fazla çiçek açarak iki kat kurutulmuş mahsul verdi. Çatı bahçelerinin süzek, mineralce zayıf toprak yapısı ve sert mikro iklim şartlarının bu bitki türü için elverişli bir zemin oluşturduğu kaydedildi.
Işık Dengesi ve Panel Yüksekliği
CSU uzmanları Jennifer Bousselot ve Reece Bailey tarafından hazırlanan raporda, güneş panelleriyle tasarlanan sistemlerde ışık geçirgenliğinin hassasiyetle ayarlanması gerektiğine dikkat çekildi. Yetersiz güneş ışığının verimi düşürebileceğini belirten araştırmacılar, zemin seviyesinden yaklaşık 1,8 ila 2,4 metre yukarıya konumlandırılan ve ışığın yüzde 30 ila 40’ını süzen panellerin tercih edilmesini öneriyor. Doğu Fas bölgesinde 24 ay süren farklı bir saha araştırmasında ise en yüksek rekoltenin yüzde 30 gölgeleme ve yüzde 70 güneş ışığı sunan düzeneklerde kaydedildiği bildirildi.
Beş Yıllık Gelir Projeksiyonu
Uygulamanın ekonomik boyutunu hesaplayan Colorado araştırma grubu; 46 kilovat kapasiteli mevcut çatı paneli altyapısı ve yaklaşık 405 metrekarelik tarım alanı üzerinden beş senelik bir bütçe modeli çıkardı. Safranın gramı 35 dolar, soğanlarının birim fiyatı 25 sent ve üretilen elektriğin 5 yıldaki getirisi 13 bin 470 dolar olarak hesaplandığında; modelin 5 yıl neticesinde yaklaşık 61 bin dolar (yaklaşık 3 milyon lira) net kâr sağlayabileceği belirlendi. Ancak ilk sene giderlerinin gelirin üzerinde kaldığı ve bu tablonun baştan çatı paneli kurulum maliyetini içermediği ifade edildi.
Söz konusu çatı tarımının en zorlayıcı yönü yoğun iş gücü ihtiyacı olarak öne çıkıyor. Vermont Üniversitesi araştırmacılarının paylaştığı verilere göre, sadece 1 gram kurutulmuş safran elde etmek için 159 ila 179 çiçeğin elle toplanarak kırmızı tepeciklerinin tek tek ayrılması gerekiyor. Ekim veya Kasım dönemindeki hasat takvimi ana tarım mevsimi sonrasına rastladığından kentsel üreticilere ek gelir kapısı aralıyor.
Güneş panellerinin sağladığı kontrollü gölge sayesinde bitkilerin ısı stresi ve sulama gereksinimi belirgin biçimde azalıyor. CSU uzmanları;
dikim, bakım ve hasat süreçlerinin tamamen elle yapılması sebebiyle çatı sistemlerinin kurulum ve işletim aşamalarında planlı bir yönetim gerektirdiğini altını çizerek belirtti.
